Montenegro Reklamları ve Gerçekleri...

Türkiye'de uzun bir zamandır dönen Montenegro reklamları sebebiyle her gün sizlerden çok sayıda mail alıyoruz. Sık Sorulan Sorular bölümü yapmıştık ancak kimileri onu yetersiz buldu. Biz de; bize gelen sorulardan ve Türkiye'de yayınlanan Montenegro reklamlarından yola çıkarak, biraz daha detaylı bir yazı yazmaya karar verdik. Şimdiden uyaralım, bu yazı oldukça uzun. Kiminiz sonuna dek okumayacaksınız, biliyoruz. Ama zaten hedefimiz, sonuna dek okuyacak olanlarınız!

Önce REKLAMLAR ve GERÇEKLER:

Reklam 1- Montenegro'da .... €'ya (bu noktalı boşluk her firmada farklı. Fiyatlar 2.000€-60.000€ skalasında değişiyor. Normalde değişen bir şey yok elbet, devlete hep aynı para ödeniyor ancak siz hizmeti kaça alıyorsunuz; işte o aldığınız firmaya göre değişiyor. Ülkeye yerleşen herkes danışman ve emlakçı oldu çok şükür. Dönerci bile Türkçe konuşan duydu mu iç cebinden danışmanlık kartı çıkarıyor!) şirket kurup, oturum ve çalışma izni alın. Gelip burada yaşamanıza gerek yok. Siz parayı ödeyin, biz sizin yerinize burada her şeyi hallederiz. Kağıt üzerinde adres gösteririz, her ay vergilerinizi öderiz, muhasebe işlerinizi yaparız. Siz sadece izinlerinizi yenilemeye gelirsiniz.

Gerçekler:
Şirket sahibi kişi yıl sonundaki karın dışında hiçbir hak elde etmez. Ancak şirketin sahibi olup, kendini işe aldığında bir çalışma ve oturum izni elde eder. Yasalara göre; çalışma izni olan kişi ülkede en az 183 gün geçirmek zorundadır. Hatta Şubat 2018 itibariyle yeniden düzenlemeye alınmış yasalar, ülke dışında 30 günden fazla geçirilmesi halinde, göçmenlik bürosuna yurtdışı çıkış sebebinizi açıklamanızı şart koştu. Ülke dışına çıkışınızı sebepleriyle belgelemelisiniz özetle.
Yok mudur bunun bir çaresi?
En çok aldığımız soru bu sanırım. Kendinizi sürekli iş gezisinde, toplantı için farklı bir ülkede vs gösterebilirsiniz elbette ama nereye kadar? Bu ülke AB yolunda diye akın akın gelip açmıyor musunuz bu şirketleri? Ya da vergi oranları düşük, faturayı burdan kesip avantaj sağlayın diye? Bu ülke de, AB de en az sizin kadar akıllı ve öngörülü. Bugün her şirket kurulumundan para kazanıyor devlet ve her gün kanunları yeniliyor. Yarın tek bir incelemeyle şirketinizin kapatılıp, oturumlarınızın iptal edilmesini göze alıyorsanız; elbette bu çarelerden faydalanıp, devleti inandırıp inandıramayacağınızı görebilirsiniz.
Bu arada; yine yasalara göre, oturum başvurusu yaparken göstereceğiniz yaşam alanı için kontrat noterde imzalanmış olmalıdır. "Kağıt üzerinde gösterilen" adreste kaç kişi yaşadığınızı bir sorgulayın ki başınız sonradan derde girmesin.

Reklam 2- Montenegro 20..'da (Burda da 2019-2020-2021 vadedenler var) Avrupa Birliği üyesi olacak. O zamana kadar gelin şirketinizi kurun, izinlerinizi alın. Montenegro, AB'ye girince Avrupa'da serbest dolaşım hakkı kazanın.

Gerçekler:
Öncelikle Avrupa Birliği nedir onu anlatalım:
Avrupa Birliği yani AB, 28 üye ülkeden oluşan ve toprakları büyük ölçüde Avrupa kıtasında bulunan SİYASİ ve EKONOMİK bir örgütlenmedir.
Özetle serbest dolaşımla alakası yoktur! Serbest dolaşım Schengen bölgesinde olup olmamakla alakalıdır ki; 2013'te AB'ye girmiş Hırvatistan halen Schengen bölgesine dahil edilmemiştir. Dolayısıyla orada oturum ve çalışma izni elde etmiş kişiler halen vizeye tabidir! Montenegro vatandaşlarına AB ülkelerinde zaten vize uygulanmıyor. Ancak bizlerin vizeden muaf olabilmemizin yegane koşulu, ülkenin AB'ye girmesi değil, Schengen bölgesine dahil olmasıdır. Onunla ilgili ise henüz hiçbir tarih yok.
Diyeceğim odur ki, AB ile serbest dolaşımın alakası yok. Kanmayın, kandırılmayın!

Reklam 3- 15 günde Avrupa vatandaşı olun!

Gerçekler:
Ülkenin bir vatandaşlık yasası yok yahu! Tam olarak ne vadediyorsunuz acaba? 5 yıl oturuyorsun, sonra vatandaş oluyorsun diyen var. 5 yıl oturuyorsun, sonra 5 yıl uzun oturum alıyorsun sonra vatandaş oluyorsun diyen var. Kimse de sormuyor ki dilini bilmeden, kültürünü bilmeden, düzenli yaşamadan, para ödemeden hangi devlet birine vatandaşlık veriyor?!?
26 Temmuz 2018'de yayınlanan yeni yasaya göre, yatırımla 2000 kişiye vatandaşlık verilecek. Onun dışında başka vatandaşlık yasası yok. Türk Büyükelçiliği'nin de sayfasında yaptığı duyuru şöyle:

"KARADAĞ’DA EKONOMİK VATANDAŞLIĞA İLİŞKİN DUYURU26 Temmuz 2018 tarihinde düzenlenen 87. Bakanlar Kurulu toplantısı sonrasında yapılan açıklamada, Karadağ Hükümeti’nin Karadağ vatandaşlığını almak isteyen yabancılar için özel bir yatırım programını uygulamaya koyduğu ve hazırlıkların 1 Ekim 2018 tarihine kadar tamamlanabilmesi için ilgili kurumları görevlendirdiği bildirilmiştir.
Ekonomik vatandaşlık programı 3 yıllık bir dönem ve 2.000 kişi ile sınırlandırılmıştır.
Program kapsamında, Karadağ vatandaşlığına geçmek isteyenlere sunulan seçenekler aşağıda maruzdur:
-Karadağ’ın gelişmemiş bölgelerinde Hükümet tarafından önceden onaylanan kalkınma projelerine 250.000 Avro değerinde yatırım yapmak
-Karadağ’ın gelişmiş bölgelerinde Hükümet tarafından önceden onaylanan kalkınma projelerine 450.000 Avro değerinde yatırım yapmak
Karadağ Hükümeti başvuru başına ayrıca 100.000 Avro’ya kadar ücret talep edebilecektir. Sözkonusu ücret az gelişmiş bölgelerin kalkınması için ayrılan özel bir fona aktarılacaktır.
Ekonomik vatandaşlık programı, pazarlama uzmanlarını işe alacak bir devlet kurumu tarafından yürütülecektir. Pazarlama uzmanları, programın tanıtımından ve yatırımcıları Karadağ’a çekmekten sorumlu olacaktır. Karadağ Hükümeti, başvuru sahiplerinin incelenmesi ve gerekli kontrollerin yapılması için ihtiyaç duyulan kişiler ile saygın denetim firmaları ve hukuk danışmanlarını işe alacaktır.
Ekonomik vatandaşlık programı, Karadağ Hükümetinin ülkeye doğrudan yabancı yatırım çekmeye yönelik çabalarının bir parçasıdır. Hükümet bu program ile ekonomik faaliyetlerin ve sermaye akışının artmasını hedeflemektedir.
Karadağ Hükümeti, vatandaşlığa kabul için Karadağ’ın bilimsel, ekonomik, kültürel ve sportif çıkarlarının belirlenmesine ilişkin kriterleri içeren yasa üzerinde değişiklik yapılması kararını kabul etmiştir.Bu yeni düzenlemeyle, yasanın yürürlüğe girişini müteakip 120 gün içinde, ekonomik ilişkiler, sürdürülebilir kalkınma ve turizmden sorumlu devlet kurumları tarafından başvuru sahiplerinin seçilmesine ilişkin kriter, yöntem ve prosedürlerin belirlenmesi öngörülmektedir." 

Reklam 4- Tek başınıza yatırım yapacak ya da şirket açacak paranız yoksa, ortaklı mülk alın ya da şirketi ortaklı açın. Bu şekilde her ortak ve ailesi izinleri alabilir.

Gerçekler:

Kabul edin ki Montenegro'yu biz Türkler keşfetmiyoruz. Bundan 12 sene önce İngilizler, 7-8 sene önce Ruslar, bizlerle aynı yollardan geçmiş. Hem o zamanlar ülke daha bakirmiş hem de AB sebebiyle yasalar bu kadar hızlı yenilenmiyormuş. Özetle bir zeki biz değiliz! Gerçi biz buna zekilik sıfatını değil çakallık sıfatını daha çok yakıştırıyoruz ama neyse...

2018 Şubat yasalarına göre; bir şirketin en az %51 sahibi olup aynı zamanda şirketin direktörü olan kişinin oturum ve çalışma izni 5 yıl boyunca kesintiye uğratılmayacak ve 5 yılın sonunda UZUN OTURUMA BAŞVURU HAKKI olacak (Uzun oturum alacak demiyor, başvuruya hakkı doğacak diyor. Dolayısıyla size kimse şöyle olacak böyle olacak diye garanti edemez!). Diğer çalışma izinleri ise 2 yılda bir kesintiye uğratılıp 1. yıla geri dönecek.

Yani şunu diyorlar, istediğiniz kadar ortak açın. İsteyen her ortak da kendini işe alıp çalışma izni elde etsin; biz %51'i elinde tutana hak tanırız. Kalanı 2 yılda bir 1. yılına geri döner, uzun vadede hiçbir hak elde edemez. 

2018 Mayıs yasasına göreyse ortaklı ev alımlarındaki oturum izni elde etme kısmını değiştirdiler. Artık ev ortaklarından yalnızca 1 tanesi ve ailesi(eş ve 18 yaş altı çocuklar), diğer ortakların noterde feragatname imzalaması koşuluyla oturum izni elde edebilecek. 

Bu yazıyla, bu ülkedeki birçok "Danışman"a da, neden müşterilerinin oturum izni başvurularının reddedildiği konusunda ışık tutuyoruz. Yasaları takip ederseniz ya da "Ben parama bakarım, devlet reddetmişse ben ne yapayım, sizde sorun var derim" demezseniz, anlarsınız son dönemde yaptığınız tüm ortaklı alım başvurularının neden reddedildiğini! 10 ortaklı ev alırız, hep beraber oturum alırız günleri sona erdi. Bazılarının uyanıklığı yüzünden, senelerdir burda yaşayan insanlar bile sıkıntı çekiyor! 18 yaşını geçen çocuklarını tapuda ortak göstererek oturum alan insanlar, şimdi ya çocuklarına ya da kendilerine oturum almakla karşı karşıya! Ülkeye gelişimiz epey yankı buldu özetle...

Reklam 5- Kazanılmış hak geri alınmaz. Şimdiden izinlerinizi alın ki AB'ye girince sıkıntı çekmeyin.

Gerçekler:
Aldığınız izinler, 1 yıl geçerlidir ve her başvuruda kartınız yenilenir. Dolayısıyla her başvuruda, o günün kanunlarını baz alınır. Bugünden böyle sözler vermek imkansızdır.

Reklam 6- Montenegro'da ev almak çok ucuz. 40-50 bin eurolara sahilde, deniz manzaralı bir ev alabilirsiniz!

Gerçekler:

15 metrekareyi evden sayıyorsanız, ara ara bu fiyatlara yerler bulunuyor güneyde. Ya da ev tapusuzsa ya da imarsız veya iskansızsa, elden çıkarmak için ucuza satabiliyor bazı ev sahipleri. Lokaller evlerin imarsız olup olmamasıyla çok ilgilenmez. Bir şekilde çözerler işlerini. Hepimiz kendi ülkemizde ne yapacağımızı daha iyi biliriz malum. Ancak burada mülk edinen yabancılar, yarın imarsızlıkla başlarına ne geleceğini bilemezler. Ama biz risk seven bir toplumuz değil mi? Hem 50 bin euro dediğiniz nedir ki? "Bugün izinleri alabiliyorsak alalım, yarına bakarız" mantığı en çok karşılaştığımız, ancak Celipe Consulting&Real Estate olarak çalışmadığımız insanların mantığı. Zira bu mantığı güttüklerini belirtenler, ilk çıkan sorunda hemen sizi suçlar. Biz sonrasında başımızı ağrıtacak işler yapmamayı ve ağrıtacaklarla çalışmamayı tercih ediyoruz. Anlayışınız için teşekkür ederiz.

Peki ülkenin kuzeyinde falan yok mu o fiyata?

Var tabii ki. Ama kiralanması neredeyse imkansız. Yatırım olarak bakarsanız da epeyce yıl sonra değerlenebilir. Şu an için oturum elde etmekse tek amacınız ve bu parayı sırf bunun için bağlayacaksanız, alabilirsiniz.

Ama biz kiraya verip euroyla kira almak da istiyoruz. Var dediler bize. Hiç mi yok?

Var evet. Bize kadar var, o sebeple sizinle paylaşmıyoruz...

Şu son sorudan kaç kez soruldu acaba son 2 senede. İlk sene hiç sorulmadı zira bizim ilk senemizde kimse buraları bilmiyordu. Nerden buldunuz oraları da gittiniz deniyordu. Sonra ne olduysa bir moda oldu! 

"Hiç mi yok?" sorusu zaten tamamen bize özgü. Bir de biz hedefleri yüksek, her şeyi bilen ve halleden bir milletiz. Hiç görmediğimiz bir ülke hakkında bile "ben araştırdım" diyerek her konuda fikir sahibi oluruz. Deniz kenarı olsun, 2+1 olsun (en çok bunu seviyoruz), kira getirisi olsun, en fazla 50.000€ olsun. Yok deyince de ilk soru "Hiç mi yok?", ikinci tepki ise "Siz pahalı ev satmaya çalışıyorsunuz, ben gördüm öyle ev!". Ülkeye geldiniz mi? Hayır. Nerde gördünüz? İnternette (Bunun daha kötüsü bilmem kaç senelik arkadaşım yolladı fotoğraflarını). Bu ülke bize; en büyük dolandırıcılıkların, en yakın arkadaşları ve akrabaları dolandırarak başladığını öğretti... En yakın arkadaşlarına, 30 senelik dostlarına, akrabalarına güvenerek gelip, başlarına gelmedik kalmayanların yeriymiş gurbet... 

Bize gelen mailler üzerine...

Bugüne dek aldığımız maillerde "60.000€ verdim yarın pasaportum gelecek, dolandırılmamışımdır değil mi?" yazan da oldu, görmeden para yollayıp ev aldığını zanneden de... Biz, "Bize de inanmayın önce büyükelçiliğe yazın" dediğimizde, hiç oralı olmayanları da gördük. Bir arsa ve yalandan bir proje görüp, aylarca çivi çakılmayan ve çakılıp çakılmayacağı hala belli olmayan yerlere para yatıran insanlar da tanıdık. 

Türk milleti kendini akıllı sanan ve en kolay kandırılan millet... Yapmayın etmeyin. Kim olduğunu bilmediğiniz kişiler size pembe hayaller sattığı için, gerçekleri gözardı ediyorsunuz. Büyükelçiliğe inanmak yerine, onlara sormanızın işlerine gelmeyeceği insanların laflarına kanıyor ve büyük paralar kaybediyorsunuz. Bir eve 50-100 bin eurolar vermeyi göze alırken, güvenilir iş yapmak adına avukata vereceğiniz para gözünüze batıyor. Dolandırıldığınızda ise; o başta yazmadığınız büyükelçiliğin, ödeme yapmak istemediğiniz danışmanın veya avukatın kapısında ağlıyorsunuz. 

Ne kadar eğitimli, tecrübeli olursanız olun; burası yeni ve yabancı bir ülke. Her ülkenin dinamikleri, yasaları, işleyişi, kültürü, toplum yapısı farklı. Büyükelçiliğe akıl sormak, danışmandan yardım almak, avukat tutmak, ilk duyduğuna güvenmeyip birçok insanla görüşmek vs. utanılacak bir şey değil. 

Celipe neden daha kurumsal olmuyor, neden blog üzerinden ilerliyor?     

Bu soruyu çok değer verdiğimiz arkadaşımız Zeki Kayahan Coşkun sordu. O günden beri, cevabı sizlerle de paylaşmak istiyorduk.

Celipe, yaşayan ve yaşadıklarını paylaşan, yapay değil gerçek bir oluşum. Sadece şirket kuralım, iş yapalım, para kazanalım hedefinde değil. Hiç olmadı, olamadı. Eski hayatlarımızda iş yaparken de, yaptığımız işin en iyisi olmaya çalıştık hep ama asla o "kurumsal" kimliğe ait olamadık. O sebeple de hep bağımsız çalıştık. Kurumsallık bize hep fazla kalıpçı, acımasız, soğuk ve yapay geldi belki de. Biz işimizi yaparken sizlerle günümüzü paylaşmayı da sevdik. Her mesajınıza kendimiz cevap vermeyi. Birlikte çalıştığımız ekip arkadaşlarımızı da sizlere sosyal medya aracılığıyla tanıttık. Ev almak isteyene, evleri gösterip iyi günler demedik. Buraların en güzel restoranlarını, gezilecek rotaları, kurulan pazar yerini, en taze cevizi, balı da gösterdik. O sebeple herkesle çalışamıyoruz. Biz, sadece gerçek insanlarla ve gelecekte de iletişimde kalabileceğimiz insanlarla çalışmayı tercih ediyoruz. 

İşte bu yüzden, Instagram sayfamızda nikah şahidi olduğumuz an da var, denize gittiğimiz an da. Ev sattığımız müşterilerle de fotoğrafımız var, sadece görüşme yaptıklarımız da. Biz sizlerle "an"larımızı paylaşmayı seviyoruz. Şirketimizin adı Celipe ama sosyal medya hesaplarımız, blogumuz hep Celipe Travel; çünkü bu gezgin İpek ve Celil'in yani Celipe Travel'ın hikayesi. 

Benim ders verdiğim alanlardan biri "marketing". Bunu bilmediğimiz için değil; kendi yolumuzu seçtiğimiz için her "ciddi" firmanın paylaştığı aynı Montenegro fotoğraflarını paylaşmak yerine, günümüz nasıl geçiyorsa onu paylaşıyoruz.  Buradaki mutluluklarımızı, heyecanlarımızı, misafirlerimizi, özlemlerimizi, hüzünlerimizi... Sizden gelen maillerden birinde şöyle bir cümle vardı: "Baktığım tüm danışmanlık firmalarında aynı fotoğraflar vardı, yazılar da kopyala yapıştır gibiydi. Tek gerçek fotoğraflar sizdeydi. O sebeple size yazdım". Bizim için daha değerli bir cümle yok. Elbette para kazanmak istiyoruz, işimizi hakkıyla yapıyoruz ama daha fazla, daha fazla, daha fazla gibi bir hedefimiz yok. Biz samimi ve mutlu olmaya gelmedik mi bu ülkeye? Türkiye'de daha fazla kazanıyorduk zaten. Buraya geliş amacımız ne daha fazla kazanç ne AB ne de benzeriydi. Her röportajda söylediğimiz gibi biz huzura geldik. Engeller her gün artsa bile, huzurla iş yapmak hedefimiz. O sebeple de bu şekilde ilerlemek istiyoruz. Bizim de farkımız bu olsun!

BUNDAN BÖYLE, BLOGUMUZUN AMACINA UYGUN "CELİPE'NİN GÜNLÜĞÜ" YAZILARI PAYLAŞACAĞIZ. BU YAZI, ÜLKE GERÇEKLERİ VE YAPILAN REKLAMLARLA İLGİLİ YAZDIĞIMIZ SON YAZIDIR. 

Celipe'den Sevgilerle... 

Yeni Hikayeler...

Yağmurlu bir yaz gününde, Montenegro’dan tekrar merhaba!

Belki sizin de ruh haliniz bizim gibidir, kim bilir. Sorduğumuz onlarca sorudan dolayıdır belki suskunluğumuz, belki de yalnızca yağmurdan ötürüdür.  Yorgunluğumuzun sebebi, umut taşımaktandır belki ya da boğulmamak için verdiğimiz mücadeledir sebebi.

Kıştan bu yana bir çok anı birikti, en kısa zamanda sizlerle paylaşmaktır niyetimiz. Ama öncelikle biraz güneş gerekli. Tekrar enerjimizi toplamak, tekrar aynı heyecanla anlatabilmek için belki biraz zaman.  Yağmurlu bir günde anlatmaya çalışmak, hikayelerin toplamına haksızlık etmekti. Ama biraz ipucundan kimseye zarar gelmezdi:

Yollarda yürüdük, sehirlerden geçtik, bir şehri ziyaret etmeye niyetlenmişken insanlarla tanıştık. O insanların hikayeleri, şehrin silüetiyle birleşti. Adresler aradık, görülmesi şiddetle tavsiye edilenlere koşturduk. Bazen de yalnızca kaybolduk, sokaklarda, birbirimizde ve kendimizde.  Hayaller kurduk, hiç elde edilemeyecek geçmişe dair hayaller. Farklı bir coğrafyada büyümüş olsaydık, nasıl insanlar olabileceğimize dair kurgular. Geleceğe dair sorular sorduk, nerede yaşayıp kök salabiliriz diye? İmkansız geçmişle belirsiz gelecek arasında bunalmışken yaşanmayı bekleyen bugüne sığındık. 

Şehirlerden geçtik, şehirler de bizim içimizden geçti. Bize nazikçe dokundu bazen, o kadar güzeldi ki acıttı içimizi. Bazen o kadar kirlenmişti ki, elimizden onun adına üzülmekten  başka bir şey gelmedi. Ne de olsa ömrümüz, müdahale edemeden kirlenmesine şahit olduğumuz şehirlerde geçmişti.  Bazen fark ettik ki büyük şehirlerde yaşamayı özlemişiz; ama ne çare. Biliyoruz ki büyük şehir yaşamı yalnızca bir yanılsama. Sokakları tanıdık olana kadar sürüyor yarattığı büyü. Sonrasında asık suratlarla yürümeye başlıyorsun aynı sokaklarda. Hayran kalıp saatlerce izlediğin bir meydana bile kafanı çevirip bakmaz hale geliyorsun.

Özlediğimizi düşündüklerimizi aradık, bazen de hiç sahip olmadıklarımızı. Fark ettik ki özledik dediğimiz bazı şeyler, aslında o yaşanmışlıkları biriktiren yıllar önceki hallerimiz. Hayaller kurduk bazı mekanlarda, içine olası arkadaşlarımızı yerleştirerek.  Yılların yükünü taşıyan yapıların, çoktan toza karışmış olan gerçek sahiplerini hayal ettik.  Anlamaya çalıştık zaman içinde, aynı kalanları ve değişenleri.

Daha nice hikaye var sizinle paylaşmak istediğimiz. Elimizden geldiğince anlatmaya çalışacağız, anlattıkça belki de kendimizin de anlayabileceğini umut etmeye. Unutulup giden herşeye inat, zamanın bir yerlerine not düşmeye.

Şehirler ile ilgili yüzlerce blog var; adresleri, turistik merkezleri, yeme içmeleri  ve gece eğlencelerini anlatan. Biz kendi hikayemizi anlatmaya çalışacağız. Kendi hikayemizden yola çıkarak şehirlerin hikayelerini.  Turistik olarak sunduklarını ya da üzerlerine yapışmış olan klişeleri değil tabii ki. Zamanın taşlara nakşettiğini, insanların gündelik alışkanlıklarında taşıdıkları detayları ve farketmeden yanından geçilen onlarca detayın hikayesini paylaşmaya çalışacağız.

Hatta yazmak yerine, sesli yaparız hatta sohbet ederiz. Böylece Youtube kanalı taleplerini de yerine getirmiş oluruz.

Tüm bunların  yanında Montenegro hikayeleri devam ediyor tabii ki! Güzel ile çirkin, iyiyle kötü iç içe her zaman ki gibi. Ama hayatın kendisi de bunlardan ibaret değil mi?

Takipte kalın, paylaşılacak çok şey birikti!

Celipe'den Havadisler

Uzun ve yağmurlu bir kışın son demlerinden bildiriyoruz;  yoğun geçen, koşturmacalı, bazen güneşli bazen gri ama diğerlerinden farklı bir kış. En son günler süren yılbaşı eğlencelerinden bahsetmiştik. O günden bu güne bir sevgililer günü, bir kışa veda karnavalı bir de bizim de organizasyonunda yer aldığımız 8 Mart eğlenceleri  oldu ki bunların hepsi  aslında başka yazıların konuları. Özetle bolca etkinlik var buralarda ama gelip görmeniz gerek, biz ne kadar anlatsak da görmeden anlaşılamıyor.

İşin doğrusu kış aylarında Türkiye’den pek turist gelmiyor buralara. Daha doğrusu kış turizmi için gelmiyor. Oysa ki ülkenin kuzeyi inanılmaz doğal güzelliklere ve karlı dağlara ev sahipliği yapıyor. Doğu Alp Dağ Sırası buradan geçiyor bildiğiniz gibi, ülkenin adı bile Karadağ, gerisini siz düşünün artık.  Ama bizim turistimiz deniz seviyor, hiç eğitim sistemiyle alakası olmasa bile okullar kapanınca tatile çıkıyor ve kalabalık turlara çıkanlar ne yaptıysa ya da ne yaptığını anlattıysa onu yapmayı tercih ediyor.

Ama bizim hala bunu değiştirmek için umudumuz var; bu sonbahar sizleri ülkenin kuzeyine götürmeyi planlıyoruz.  Dünyanın 2. en derin kanyonuna, Avrupa’da kalan son yağmur ormanına, 3 Ulusal Park’a,  doğa yürüyüşlerine, hiking parkurlarına, bisiklet yollarına, gerçek Balkan mutfağına... Kısaca doğaya ve huzura. Yani kesinlikle turistik değil. Beraber yollar yürümek, gece yıldızların altında sohbet etmek, çocuklar gibi iplere tırmanıp bisiklete binmek için. Zipline ile kanyonu geçmek, en yüksek gözlem noktasına tırmanmak, rafting yapmak  ve tabii ki salıncak kurup sallanmak için. Acele etmeden, telefonlardan kafamızı kaldırarak, yardımlaşarak ve yaşadığımız anı paylaşarak.

Biz planlar yapmaya başladık, en uygun tarihleri saptamaya çalışıyoruz. (En uygun uçak bileti, konaklama ve ulaşım masrafları v.s.) Siz de takviminize bir not düşün şimdiden.  Sonra vay ben bilmiyordum, vay benim haberim yoktu demeyin. Önerilerinizi de yazın lütfen; mümkün olursa programa katalım, gerçekleştirmeye çalışalım.  Örneğin belki bir yoga hocası katılır aramıza, sabahları göl kenarında yoga yaparız ya da bir dans hocası buluruz dansa merak sararız. (Kuzeyde bir tango okulu bulmuştuk geçen ziyaretimizde, belki bu sefer onlarla da buluşuruz).  Biz çok heyecanlıyız şimdiden, umarım teklifimiz karşılığını bulur. Biz gidiyoruz Edi'yle Büdü olarak zaman zaman, ama bazı şeyler gerçekten biraz kalabalıkla güzel oluyor, öyle kuru kalabalık değil tabii ki, bunu tercih etmiş bir kalabalıkla. Her yaşanmışlık kendine bir şahit arıyor bu hayatta...

Bugünlerde yoğunuz demiştik başlangıçta, biraz da onu anlatalım:  Burada yeni bir hayat kurmak için gelenler var. Kimisi ev alıp yaşamaya başlıyor, hayat yaşanarak öğrenir ekolünden. Kimisi biraz daha temkinli, bir iki yıllık bir programın ilk adımlarını atıyor. Kimisi yalnızca bir acil durum seçeneği olarak planlar yapıyor.  Kimi ise yalnızca yatırımcı, herkes buraya geldiğine göre bir bildikleri vardır diyenlerden.

Ev almak yerine şirket kurmayı tercih edenler de var tabii ki, özellikle daha genç olanlar. Akıllarında bazı iş fikirleri ya da hayalleriye. Bazı sektörlerde yoğun tecrübesi olanlar var aralarında. Bazısı yaptığı işle gelmek istiyor, kimisi her şeyden bıkmış, hazır hayatı değiştiriyorken arada işi de değiştireyim diyenler var.  Ooo ben burada herşeyi yaparım öz güveninde olan da var, dil bilmiyorum, çocuklarım var, zor olmaz mı tedirginliğinde olan da.

Yani biz burada tekrar tekrar yeni hayatlar kuruyoruz. İnsanlarla tanışıyoruz, hikayelerini dinliyoruz, geldikleri yerleri, onları ordan kaçıran sebepleri anlamaya çalışıyoruz. İçinde bulundukları durumlarla empati kurmaya çalışıyoruz. Sonuçta kimse durup dururken düzenini bozup yeni bir hayat kurmaya çalışmaz. Biz de çok yakın zamanda benzer yollardan geçtik ve bu süreçte yanımızda olanlar ve olmayan oldu, bunun ne kadar önemli bir ayrım olduğunu yaşayarak öğrendik.

İnsanları kandırmanın her türlüsü kötü ama yeni bir hayat kurmaya çalışan insanları kandırmanın, daha başlangıçtan onların umutlarını kırmanın affedilemez olduğunu düşünüyoruz. Biz hala kendimizi tüm kötülüklerden ve kötülüğe kızıp kötüye benzemekten korumaya çalışıyoruz. Sizi de elimizden geldiğince korumaya çalışıyoruz haliyle. Olası sorunları ön görmeye çalışıyoruz, bazen kendi aramızda şeytanın avukatlığını yaparak tartışıyoruz, haddinden fazla iyi önerilere şüpheleniyor, fazla cazip tekliflerden uzak durmaya çalışıyoruz. Yani doğup büyüdüğümüz coğrafyadan bize miras kalan tedirginliği, iyi amaçlar uğruna kullanmaya çalışıyoruz. Bazen sizi sizden bile korumamız gerekebiliyor. Bazen fazla cesur olanların aklına bir soru düşürmeyi, bazen de  fazla tedirgin olanların ihtiyacı olan motivasyonu sağlamayı kendimize bir borç biliyoruz.

Aslında danışmanlıktan anladığımız ne varsa onu yapmaya çalışıyoruz. Sizi anlamaya ve bu ülkeye adapte olmanızı sağlamaya çalışıyoruz. Başka türlüsü kahinliğe girer zaten. Hatta en eski kahinlik merkezi olan Delphi tapınağının girişinde de “Kendini bil” yazar. Özetle cevap dengeyi sağlamak ve kendini bilmekte!

Sizlere yardımcı olmaya çalışıyoruz, buraları keşfetmenizde, yeni hayatlar kurmanızda, yatırımlar yapmanızda v.s.  Ama geleneksel anlamda profesyonel bir işletme olmadık hiçbir zaman ve olmayacağız da. Yani parasını vermeyi ya da vermemeyi öneren herkes ile iş yapmıyoruz.  Kendimizce bazı kriterleri tutmaya çalışıyoruz. Bunu hem kendimiz hem de bize güvenen herkes adına yapmayı zorunlu buluyoruz.  Gerçekten hayatını değiştirmeye çalışan ve bizden yardım talep eden insanlarla iş yapmayı daha doğru buluyoruz. Sonuçta onlarla bir yolculuğa çıkıyor ve onlarla beraber herşeyi yeniden gözden geçiriyoruz.

Bizlerin de vakti ve konsantrasyonu sınırsız değil haliyle; bu sebeple bazı koşullar koyuyoruz. Örneğin bir ön görüşme ücreti talep ediyoruz (50 Euro). Evet bizim de yaşamak için para kazanmamız gerekiyor ama takdir edersiniz ki sizlerden bu 50 euroları toplayarak hayatta kalmıyoruz. Asıl amaç, gerçekten birşeyler yapmak isteyenlere daha çok vakit ayırabilmek  ve şimdiden çok faydasını gördük diyebiliriz. En azından siz geçen yıl ne kadar kazandınız gibi sorularla daha az muhatabız diyebiliriz. Kaçak-göçek iş yapmak isteyenlerle çalışmıyoruz örneğin. Orada gibi göstermeleri, varmış gibi kaydetmeleri yapmıyoruz. Bir de kaçtığımız insan prototipiyle görüşmüyoruz; cinsiyetçi, ırkçı, ataerkil, şiddete meyilli v.s. siz anladınız nasıl insanlardan bahsettiğimizi.

Burada durumlar böyle işte. Biraz ciddi, biraz eğlenceli. Bazen karamsar bazen pırıl pırıl güneşli. Bazen o kadar güzel şeyler oluyor ki burada, anlamak için yaşamanız gerekli. Örneğin 8 Martta çocukların annelerine verdikleri hediyeleri ya da kışa veda karnavalındaki yaşlı teyzelerin ağaç kostümü giymiş hallerini görmeniz gerekli.  Başka bir hayat için buraya gelen bizlerin buradan öğrendiği çok şey var, hayatımıza katılan çok şey... Ama beraber mutlu olmak istiyorsak bizim de bu resme bir şeyler katmamız gerekli.

Son bir ricam var sizlerden, eğer ki varsa aranızda buraya göçmeye niyetli:

Var olan meziyetlerinizle buraya gelin. Hayal kurun ve hayallerinizle gelin. Yalnızca kazanmak ve harcamaktan ibaret bir hayat için değil, üreten ve güzelleştiren bir hayat için gelin. Tek başınıza bir şeyler yapmaya çalıştığınız değil, hep beraber birbirimizi güçlendirdiğimiz planlarla gelin. Ordan neler alabilirim ya da neleri satabilirim ile değil, oraya neler verebilirim ve neler kazandırabilirim ile gelin.

Kendinizi sınırlandırmayın, otosansürlere, genel geçer doğrulara bağlı kalmayın.  Bir kültür merkezi kuralım buraya beraber, bir dans okulu kuralım, bir tiyatromuz olsun birbirimize kendi dillerimizi öğrettiğimiz. Müziklerimizi tanıyalım karşılıklı. Çok dilli bir kütüphane kuralım beraberce.

Mutfağımızı paylaşalım, el becerilerimizi.

Toprağı işleyelim, ortak yaşama deneyimleri geliştirelim; ama öyle turiste göstermelik sahte organik yaşam alanları değil, en gerçeğinden .

Teknisyenler gelsin, marangozlar, tesisatçılar, tamirciler. Ortak bir platform oluşturalım. Hem burada birbirlerine destek olup hem de yerel halkla usta çırak ilişkisine girip kaynaşabilsinler.

Doktorlarımız gelsin tabii ki. Bu halkı, tedavi olmak için, diğer ülkelere gitmekten kurtarsın.

Eğitimciler gelsin, ama kendini frenleyip bakkal dükkanı açmak için değil J. Belki bir uluslararası bir okulun temelini atmak için.

Sporcular gelsin, antrenörler ya da sadece spor heveslileri. 

Bloğu takip edenler bilir, bir spor kulübü kurma çalışmalarım devam ediyor ağır aksak da olsa. Az kişiyle ve bunu deneyen ilk insanlar olunca biraz yavaş oluyor haliyle.

Shakespeare ve Brecht ile ilgili bir takım projelerim var ufaktan başladığım, İpek'in çocuk gelişimiyle ve dansla ilgili projeleri var bir de, olur da ilgisini çeken varsa bekleriz. 

Özetle güzelleştirmekten yana kim varsa; tüm güzelliğiyle, saklanmadan, sınırlanmadan gelsin.

Hadi bir el atın da kaldıralım beraberce.

Güzel haberlerinizle beraber, görüşmek üzere.

Uzun bir yılbaşı tatilinin ardından!

Photo Credit: Vijesti

İnanır mısınız bilmem ama 24 Aralıkta başlayan yılbaşı tatili anca 9 Ocak itibariyle sona erdi. Başkası söylese inanır mıydık bilmem ama biz bizzat yaşadık. Öyle atanamamış müfettiş tavırlarıyla gözlemleyerek değil hem de, araya karışıp her anını yaşayarak. Zaman zaman canlı yayınlarla paylaşmaya çalıştık ama asıl bize kalanları paylaşmazsak olmaz!

Ülkenin çalışmaktan hoşlanmadığı kocaman bir gerçek, zaten kimse saklamıyor bunu. Ama bu uzun tatilin tek sebebi, zannedildiği gibi yalnızca bu değil. Katoliklerle Ortodokslar farklı tarihlerde Christmas kutluyorlar bildiğiniz gibi, (25 aralık- 7 Ocak) Julyen takvim karışıklıkları işte. Arası çok yakın olan bu iki tatili, ortalarında da yılbaşı (1 Ocak)  olmasını fırsat bilerek birleştiriveriyorlar. Ama bunun altında yatan sebep kurban bayramını 9 güne birleştirmek gibi bir şey değil. Kimin Katolik, kimin Ortodoks olduğunun anlaşılmamasını sağlamak!

Bunu bilmek bile, güne güzel başlamak için yeterli bizce. Yüzyıllar boyunca birbiriyle savaşmış mezheplerin ve hatta dinlerin, yaşadıklarından ders çıkararak, bir ortak yaşama kültürü oluşturmasının ve bunu gündelik hayata uygulamasının en güzel örneklerinden biri. Daha önce anlatmıştık, bu ülkede birine dinini sormak büyük ayıp kabul ediliyor diye. Herkesin inancı kendine en özet haliyle.  

Şimdi gelelim eğlencelere;

Her şeyden önce şehirler süslendi tabii ki. Belediyelerin tatlı rekabetiyle her şehre sahneler kuruldu. Konser programları organize edildi. Ama rekabet olsa da uyum gözetilmeye devam edildi. Bir şehirde pop konserleri varsa örneğin, diğer bir şehirde rock grupları sahne aldı.

Çocukları eğlendiren palyaçolar, Halk müzikleri, tribute bandler, dj ler, çocuk koroları, klapa sanatçıları birbirini izledi.

Kısaca genci yaşlısı, cazcısı rockçısı, kim ne seviyorsa ona ulaştı bir şekilde.

Christmas Marketleri kuruldu, el işi,  ev yapımı, kim elinden ne geliyorsa yaptı, pazara çıkardı.

Kışın olmazsa olmazı sıcak şaraplar, pişmiş rakijalar ikram edildi.

Meydanlar doldu boşaldı sürekli. Kimi saatlerde çocuklu çiftler ağırlıklı oldu, bazen orta yaşlılar doldurdu her yanı, bazen ergenler. Dini günlerdeki ailece yenilen yemekleri saymazsak, kimse evinde oturmadı özetle. Kimi geceler sakin ve huzurlu geçti, kimi geceler müzik hareketli olsa da seyircisi utangaç çıktı. Ama bazı geceler oldu ki, bu halk ,9-8 liğe yabancı olmayanları bile şaşırttı.

Özetle günler boyu süren kocaman bir festival alanı gibiydi ülke. Üstelik hedef kitlesi herkes olan, ücretsiz bir festival!

Photo Credit: Ilija Peric

Bazı geceler iğne atsan yere düşmezdi. Genç yaşlı, kadın erkek, bebek çocuk… öyle bir kalabalık. İçkiler içildi ki bilen bilir Balkanlarda nasıl içki tüketildiğini.

Sonuç: Ne bir taciz, ne bir kavga, ne bir taşkınlık. Birbirine sesini yükselten, bunu yalnızca selamlamak için yaptı. Kimsenin yüzü asılmadı, kimse kimseye nefret dolu gözlerle bakmadı. Omuz atılmadı kalabalıkta yol açmak için. Sevgililer birbirini koruma telaşına kapılmadı. Çocuklar özgürce koşturdu ortalıklarda, evcil hayvanlar hiç eksik olmadı. Kadınlar gece geç oldu diye evlerine saklanmak zorunda kalmadı. Kimse alkolden güç alıp bilinçaltını sokaklara saçmadı.

Photo Credit: Vijesti

Burada doğup büyüyen biri için haliyle çok normaldi. Olması gereken buydu, belki farkına bile varılmadı. Ama bizim için, burada yaşamaya başlayalı neredeyse 3 yıl olmasına rağmen hala inanılmazdı.

İnsanın insanla bir arada yaşayabilmesine şaşırmak da bize yapılmış en büyük kötülük olsa gerek. Aslında buraya göçüşümüzün temel nedeni tam da bu noktada saklıydı.

Tüm bu yaşananları ne sağladı hala tam anlamıyla açıklayamıyoruz. Yaşanmışlıklardan çıkarılan dersler, yakın dönemde yaşanan bir savaş, iyi eğitim, aile terbiyesi, küçük yer dinamiği, tembellik, kapitalizmden nispeten uzak kalmış olmak, dini iyiye yönelik yaşamak her neyse.

Photo Credit: Bokanews

Beraber yaşamayı böylesine güzel kılan ne varsa, bizler için çok önemli ve büyüleyici.

Umarız böyle kalmaya, hatta farklı kültürlerin katılımıyla daha da güzelleşmeye devam eder.

Photo Credit: Bokanews

Sizin için de nefes almak zorlaşmaya başladıysa, aklınızın bir köşesinde olsun buralar, ancak bir şartla!

Lütfen doğduğumuz toprakları yaşanmaz hala getirenlerin aslında bizler olduğunu unutmayın. Demek ki değişmesi gerekiyor bir şeylerin. 

Gelin ve buradaki yaşantının arasına karışın, bir şeyler üretin, ilişkiler kurun, deneyin, tecrübe edin. Önyargı ve kurnazlık işin kolayı, kolayına kaçmayın. Bozulma çok basit, entropi kainatın kuralı. Bunun parçası olmayın.

En bunaldığınız günlerden birini aklınızda tutun, buna sebep olan ne varsa bulmaya çalışın. içinizden kötüye meyletmek geçerse bunu hatırlayın.

Lütfen bunu ukalalık olarak yorumlamayın, aslında bir tür şaşkınlık.

Yıllar sonra tedirgin olmadan sokaklarda dolaşıyoruz, bunu korumaya ve bunun güzelliklerini anlatarak çoğaltmaya çalışıyoruz. Üstelik bunu huzuru hayal meyal hatırlayanlar ve bunu hiç yaşamadan kaosun içine doğanlar için yapmaya çabalıyoruz.

Neyse uzatmayalım, siz de benzer şeyler yaşıyorsanız, zaten ne demek istediğimizi anladınız.

İşte böyle girdik yeni yıla, tatiller bitti ve tekrar tam gaz çalışmaya başladık. Tatil iyi geldi Celipe’ye, çok dinlenememiş olsak da umut dolduk aslında. Hala beraber yaşamanın mümkün olduğunu gördük, insanın doğasında kötülük olmadığına inandık.

Daha çok çalışmamız lazım, (böyle motive olduk), iyi insanlara, iyi hayatlar kurmalarına aracı olmak için.  Mutluluğu çoğaltmak için…İyilikle kalın!

Photo Credit: Kodex